Ze had lange nachten wakker gelegen en getwijfeld aan zichzelf. Steeds dacht ze weer: heb ik het me ingebeeld? Na veel wikken en wegen durfde ze het aan een vertrouwenspersoon te vertellen dat de jeugdleider haar grensoverschrijdend had benaderd.
Het maakte het extra verwarrend omdat hij juist iemand was naar wie ze opkeek. Iemand die een voorbeeld was in geloof, iemand die richting gaf en vertrouwd voelde. Had ze het zelf uitgelokt? Hij was zo’n aardige man, hij bedoelde het vast niet verkeerd. Ze was vast veel te gevoelig.
En toch was er ook een stem in haar die zei dat het niet oké was.
Ze had voorzichtig wat navraag gedaan buiten de kerk en wat opgezocht op internet; ook daar kreeg ze bevestiging dat dit niet kon.
De vertrouwenspersoon reageerde vriendelijk en bevestigde dat het niet oké was. Ze kreeg te horen dat het goed was dat ze haar verhaal deed. Opgelucht haalde ze adem; eindelijk werd ze gehoord. Met haar toestemming zou de vertrouwenspersoon het ter sprake brengen in de kerkenraad.
De zondag daarop zat ze nietsvermoedend in de kerk, totdat de jeugdleider naar voren liep en het woord nam. Hij vertelde dat er dingen waren gebeurd die niet konden en hij beleed zijn zonde. Het speet hem en gelukkig, zo zei hij, was er vergeving van God. Hij vertrouwde erop dat de gemeenschap dat ook zou doen.
Langzaam merkte ze dat de sfeer in de ruimte veranderde. Er kwam waardering voor zijn openheid en respect voor zijn kwetsbaarheid. En terwijl dat gebeurde, verstijfde zij. Was dit háár verhaal? Wat gebeurde hier? Ging hij haar naam noemen? Waarom vroeg niemand iets aan haar? Waarom heeft hij het over vergeving? En waarom heeft iedereen nu zoveel respect voor hem?
Ze zat daar, alleen, en verward. Ze had willen schreeuwen of boos weg willen lopen. Maar ze bleef zitten, stil, wachtend tot het voorbij was.
De reactie van ons systeem
Misschien herken je iets in dit verhaal. Misschien herken je situaties waarin er iets gebeurt en je op het cruciale moment niets zegt. In plaats daarvan ontstaat er vanbinnen een mengeling van schuld, verwarring en schaamte. Wanneer we kijken naar wat er in het lichaam gebeurt, zien we dat ons zenuwstelstel verschillende manieren heeft om met spanning om te gaan.
We kennen vechten, vluchten en bevriezen, maar er is ook een vierde reactie: fawning. Dat is jezelf aanpassen, meegaan met de anderen om de veiligheid te bewaren of de harmonie te herstellen.
Op het moment dat iets te groot, te snel of te overweldigend wordt, wordt je systeem als het ware uitgezet. Je raakt los van wat je voelt of gaat mee in wat er van je verwacht wordt. Niet omdat je zwak bent, maar omdat je lichaam probeert te overleven. Dat is een automatische reactie van ons zenuwstelsel.
Loyaliteit en Vergeving
In dit soort situaties speelt loyaliteit een grote rol, zeker wanneer het gaat om een gemeenschap waar je onderdeel van bent. Je wilt erbij blijven horen. Dat maakt dat de vraag niet alleen meer gaat over wat er is gebeurd, maar ook over wat het betekent als jij daar iets van vindt. Op het moment dat jij je uitspreekt, staat er vaak meer op het spel dan alleen jouw verhaal.
Wanneer er vervolgens woorden over God en vergeving bij komen, wordt het vaak nog complexer. Vergeving krijgt waarde als een gebeurtenis volledig en in openheid is erkend. Als ook de pijn, het verdriet en de verwarring die de gebeurtenis teweeg heeft gebracht, nadrukkelijk ruimte krijgen. Zonder die ruimte voor het slachtoffer wordt vergeving een manier om de dader te beschermen. Zo wordt degene die geraakt is wéér niet gezien, en ontstaat er dubbel leed. En dat laat sporen na.
Onzichtbare sporen
Onbewust treedt er dan vaak een overlevingsmechanisme op. Met als gevolg dat je je gaat aanpassen aan de verwachtingen van de omgeving. Gedachten als “ik moet niet moeilijk doen”, “het zal wel zo horen” of “het staat toch in de Bijbel” krijgen de overhand. Aan de buitenkant lijkt het daardoor rustig of afgerond, maar vanbinnen blijft het knagen. Iets wat gezien had moeten worden, is naar de achtergrond gedrukt.
Het gevolg kan zijn dat je onzeker wordt en/of je juist steeds meer terugtrekt. Soms gebeurt het tegenovergestelde en ga je je nog meer inzetten voor de groep, alsof je iets goed te maken hebt. Dat zijn geen verkeerde reacties, maar manieren waarop je systeem probeert om te gaan met een onveilige situatie.
Wat er is gebeurd doet er toe
De eerste stap ligt niet in het snel oplossen van het probleem of het schenken van vergeving. Het gaat erom dat het verhaal serieus wordt genomen en hoe de persoon de gebeurtenis heeft beleefd. Wat er is gebeurd doet er toe. De ervaring verdient het om het licht te staan, precies zoals het voelt, op het moment en de manier zoals diegene het wil delen en niet nadat het passend is gemaakt voor de ander of de gemeenschap. Dit vraagt dat we kunnen luisteren en kunnen blijven ook als het schuurt met loyaliteit en we geen antwoorden hebben.
Dit blog is geschreven door Tineke Balder. Als lichaamsgericht traumatherapeut begeleidt zij mensen die te maken hebben gehad met misbruik en met de complexe dynamiek binnen geloofsgemeenschappen.
Merk je dat dit verhaal bij jou iets raakt, en wil je daar niet alleen mee blijven rondlopen? Weet dat je welkom bent met je vragen of voor een moment van erkenning. Je kunt hiervoor terecht op tinekebalder.nl en goddiemijziet.nl.