Precies vijf jaar geleden hield ik een lezing voor een groep slachtoffers van seksueel misbruik. Men had mij als therapeut gevraagd een bepaald thema te bespreken. Ik hoop dat mijn bijdrage daar iets goeds heeft gebracht. Maar ik weet nog goed hoe ik zelf naar huis reed. Er was iets behoorlijk bij me binnengekomen. En wat maar moeilijk uit mijn hoofd verdween.
Tijdens de interactieve lezing had ik de deelnemers gevraagd om via hun mobiele telefoon anoniem iets te delen over de vraag: ‘hoelang duurde het voordat jij iemand in vertrouwen durfde te nemen over het misbruik? Op de beamer verschenen allerlei bijdragen. 6 jaar….40 jaar…..15 jaar. En ook: ruim 50 jaar. Getallen die er niet om logen. En in de pauze vertelde iemand me: ‘nog steeds heb ik lang niet alles met iemand anders gedeeld’.
Natuurlijk wist ik het wel uit de boeken. Dat slachtoffers van seksueel misbruik na deze onveilige ervaringen vaak zwijgen. Angstig, verdoofd, bevroren. Of: niet wetend bij wie ze echt terecht kunnen met dit verhaal. Maar nu zaten ze voor me en keek ik hen in de ogen. Feiten uit een studieboek kregen hier ineens een gezicht. Al die mensen voor mij in de zaal, die de pijn en schaamte van misbruik kennen. Maar die deze pijn langdurig helemaal alleen moesten dragen. En zodoende jarenlang zonder enige steun, begrip en erkenning verder moesten. Helemaal alleen. Overleven, met ‘bakstenen in hun rugzak’.
In de afgelopen jaren heb ik vaak naar verhalen van mensen geluisterd. Ze deelden iets over hun leven. En over de dingen die ze onderweg in het leven meemaakten. Als er één ding is wat ik daarbij geleerd heb, dan is dat wel dit: ‘niemand kan het alleen!!’.
Als mensen zijn we nu eenmaal gemaakt om in verbinding met anderen te leven. En ieder mens heeft een ander nodig die beschikbaar is, en luistert. Of soms zelfs zonder woorden bij je is.
Dit geldt al helemaal als er sprake is van angstige en stressvolle gebeurtenissen. De bekende hoogleraar psychiatrie Jim van Os zei dit in een interview als volgt: “Het is een keiharde wetenschappelijke bevinding: als je in psychische nood zit is het heel moeilijk om daaruit te komen zonder een ander mens.”
En dan tijdens de bewuste lezing, waar ik deze column mee begon. De gezichten voor me. En op de beamer hun antwoord op de vraag hoe lang het duurde dat zij iemand in vertrouwen hebben genomen. Meestal meer dan één cijfer. Zo lang niet met een ander mens in hun pijn. Alleen…
Het zal iedereen duidelijk zijn dat slachtoffers van misbruik geen enkel verwijt treft in het zwijgen. De oorzaak van hun zwijgen ligt in de wonden die achtergebleven zijn. Wonden die zorgden voor het ervaren van blijvende onveiligheid, ook lang nadat alles stopte.
Maar wat is het waardevol als er in de omgeving bewustzijn is – of ontwikkelt – hoe belangrijk erkenning en steun is na seksueel misbruik. En ja, op een verstandige en veilige manier. Want als er iets gewond geraakt is op het gebied van vertrouwen en veiligheid, moet dit zorgvuldig gebeuren. Daar past geen nieuwsgierigheid bij. En daar is tact en inlevingsvermogen voor nodig. En misschien vooral het vermogen om bij iemand te zijn. En te blijven. Ook als het ongemakkelijk, pijnlijk of stil wordt.
Toen ik een aantal maanden geleden vanuit stichting ‘Ik was een kind’ de vraag kreeg om een bijdrage te leveren aan een IMPACT-avond, was ik er daarom snel uit. Over dit thema moest het gaan. Want hier is nog een wereld te winnen!
Aart van Soest
Contextueel therapeut
Aart zal op 9 oktober 2026 tijdens een IMPACT-avond in Dordrecht de inleiding verzorgen met als thema: Ik ben er voor je. Want niemand kan dit alleen.