De behoeften van kinderen en de rol van ouders
Kinderen zijn vanaf hun geboorte volledig afhankelijk van hun ouders. Niet alleen voor hun lichamelijke verzorging, eten en drinken, maar ook voor hun emotionele en psychologische ontwikkeling.
Op ouders rust de belangrijke taak om zo goed mogelijk aan deze behoeften tegemoet te komen, zodat hun kinderen kunnen opgroeien tot zelfstandige en evenwichtige volwassenen.
In de praktijk gaat opvoeden nooit perfect. Iedere ouder draagt immers zijn of haar eigen ervaringen, zorgen en kwetsbaarheden mee, die onvermijdelijk invloed hebben op de opvoeding. De kern van goed ouderschap is echter eenvoudig samen te vatten: liefdevol en respectvol omgaan met je kinderen, hen stimuleren om zich zelfstandig te ontwikkelen en tegelijkertijd duidelijke, realistische grenzen stellen.
Wanneer ouders een dergelijk opvoedingsklimaat kunnen bieden, is het niet erg als er af en toe iets misgaat. Sterker nog, kinderen leren juist van kleine teleurstellingen en fouten, waardoor zij veerkrachtiger worden.
Soms gaat het echter veel verder dan dat.
Vroegkinderlijke traumatisering
Van vroegkinderlijke traumatisering is sprake wanneer een kind tijdens de opvoeding te maken krijgt met affectieve verwaarlozing, seksueel misbruik of mishandeling.
Bij seksueel misbruik en mishandeling is vaak duidelijk dat er sprake is van gedrag dat niet thuishoort in een opvoedingssituatie. Toch is het voor een kind niet altijd eenvoudig om dat te herkennen. Een kind kent immers slechts zijn eigen thuissituatie en gaat er vaak vanuit dat wat thuis gebeurt, normaal is.
Ook affectieve verwaarlozing kan diepgaande gevolgen hebben. Daarbij krijgt een kind emotioneel niet de aandacht, steun en veiligheid die het nodig heeft. Juist deze vorm van traumatisering is vaak lastig te herkennen, zowel tijdens de jeugd als op latere leeftijd.
Bij affectieve verwaarlozing gaat het vaak niet om één ingrijpende gebeurtenis, maar om een patroon van terugkerende ervaringen. Op zichzelf lijken die misschien niet heel ernstig, maar door hun herhaling kunnen ze een grote en schadelijke invloed hebben op de psychologische ontwikkeling. Denk bijvoorbeeld aan een moeder die jarenlang dagelijks tegen haar dochter zegt: ‘Het wordt nooit wat met jou.’
Doorbreek de cirkel
Ouders die hun kinderen geen veilige opvoedomgeving bieden, handelen meestal vanuit onmacht. Vaak hebben zij zelf pijnlijke ervaringen opgedaan in hun jeugd, moeite met het reguleren van hun emoties, geen positief voorbeeld gehad of proberen zij juist krampachtig het tegenovergestelde te doen van wat zij zelf hebben meegemaakt.
Dat betekent niet dat hun gedrag daarmee wordt goedgepraat. Ouders blijven verantwoordelijk voor de gevolgen van hun handelen.
Daarom ligt er een verantwoordelijkheid bij mensen die zelf zijn opgegroeid in een onveilige thuissituatie. Als de gevolgen daarvan nog steeds merkbaar zijn in het dagelijks leven, is het belangrijk om ervoor te zorgen dat je niet je eigen kinderen belast met de gevolgen van jouw pijn over jouw verleden. Alleen zo kan de vicieuze cirkel worden doorbroken.
Maar hoe?
Herstel van vroegkinderlijke traumatisering verloopt vaak in verschillende fasen, die elkaar gedeeltelijk overlappen.
De eerste stap is herkenning en erkenning: begrijpen wat er is gebeurd en erkennen welke invloed dat heeft gehad. Daarna volgt de verwerking van de ervaringen. Vervolgens komt het veranderen van gedragspatronen die ooit zijn ontstaan als overlevingsstrategie, maar die in het huidige leven niet langer helpend zijn. Tot slot ontstaat ruimte om na te denken over hoe je je leven verder wilt vormgeven.
Dit proces is vaak moeilijk om alleen te doorlopen. Hulp of ondersteuning zoeken is daarom geen teken van zwakte, maar juist een belangrijke stap richting herstel.
Verder lezen
In het boek Niet veilig thuis lees je meer over wat vroegkinderlijke traumatisering is, welke gevolgen het kan hebben en hoe je ermee kunt leren omgaan: https://www.boom.nl/psychologie/100-20063_Niet-veilig-thuis
Deze blog is geschreven door Martijn Stöfsel. Hij is klinisch pyscholoog-psychotherapeut en behandelt mensen met allerlei soorten trauma’s, maar vooral mensen die last hebben van de gevolgen van vroegkinderlijke traumatisering.